3 must know begrippen om dezelfde toekomsttaal te spreken

De aandacht voor de toekomst groeit. En daar zijn wij als toekomstliefhebbers natuurlijk erg blij mee! Steeds meer organisaties voelen dat de toekomst niet iets is om af te wachten, maar iets waar je je actief toe moet verhouden. Door vooruit te kijken, kun je betere keuzes maken in het heden. Je ziet eerder welke ontwikkelingen op je afkomen, welke onzekerheden ertoe doen en welke richting je samen wilt inslaan.

Maar hoe meer er over de toekomst wordt gesproken, hoe belangrijker het wordt dat we daarin ook dezelfde taal spreken. Want toekomstdenken zit vol begrippen die inspirerend klinken, maar soms ook abstract blijven. Lonkend toekomstperspectief. Maatschappelijke kantelpunten. Toekomstgeletterdheid. Mooie woorden, zeker. Maar wat bedoelen we er eigenlijk mee?

In organisaties merken we vaak dat mensen wel over de toekomst praten, maar niet altijd hetzelfde bedoelen. De een denkt aan innovatie, de ander aan risico’s, een derde aan een langetermijnvisie of strategische keuzes. Daardoor kan een gesprek over de toekomst al snel alle kanten op bewegen. Een gedeelde toekomsttaal helpt om die gesprekken scherper te voeren. Het maakt duidelijker of je het hebt over mogelijke ontwikkelingen, wenselijke richtingen of concrete keuzes voor vandaag.

Daarom zetten we in dit blog drie begrippen op een rij die vaak terugkomen in ons werk. Helder, krachtig en zonder toekomstjargon. Zodat je beter begrijpt waar het over gaat wanneer organisaties samen richting willen geven aan de toekomst én jij dezelfde toekomsttaal kunt spreken.

Begrip 1: toekomstgeletterdheid

Toekomstgeletterdheid is het vermogen om je te verhouden tot de onvoorspelbaarheid van de toekomst. Ook wel Futures Literacy genoemd: een term ontwikkeld door UNESCO. Het gaat over het besef dat er meerdere toekomsten mogelijk zijn. En over het vermogen om je die verschillende toekomsten voor te stellen, zodat je betere keuzes kunt maken in het heden.

Want de toekomst voorspellen kan niemand. De toekomst voorstellen kan wel. Wanneer mensen zich bewust zijn van de manier waarop ze nadenken over de toekomst en gebruikmaken van de toekomst, beseffen ze beter welke invloed ze hebben op de keuzes die ze vandaag maken. Toekomstgeletterdheid gaat dus ook over handelingsruimte. Over het herkennen van aannames. Over het durven verkennen van alternatieven. En over het voeren van betere gesprekken over wat wenselijk, waarschijnlijk of juist ondenkbaar lijkt.

Hoe vaker je je verbeeldingskracht aanspreekt, hoe beter je met elkaar de discussie kunt voeren over hoe je wilt dat de toekomst eruitziet. En hoe groter de kans dat je in je dagelijks werk beslissingen neemt of richtingen kiest die bewegen richting de toekomst die je voor je ziet.

Mede-toekomstliefhebber Thomas D’Hooge schreef in het o zo leuke Herstelwoordenboek mooi over de waarde van het woord toekomstgeletterdheid:

“Het woord geeft taal aan iets wat we vaak missen: het vermogen om de toekomst niet te negeren, vernauwen of voorspellen, maar haar te leren lezen als een open, meerstemmige ruimte die vandaag al richting, verantwoordelijkheid en handelingsruimte vraagt.”

Begrip 2: maatschappelijke kantelpunten

Een maatschappelijk kantelpunt is een moment of periode waarin bestaande structuren, overtuigingen of systemen niet langer houdbaar zijn. Er vindt een verschuiving plaats naar een nieuwe manier van denken, organiseren of handelen.

Wat eerst nog toekomstmuziek leek, wordt dan dagelijkse realiteit. Het markeert het punt waarop verandering van richting noodzakelijk én voelbaar wordt.

Denk aan verschuivingen op het gebied van economie, klimaat, technologie, arbeidsmarkt, wonen of zorg. Lang kunnen ontwikkelingen onder de oppervlakte borrelen. Totdat ze ineens zichtbaar worden in beleid, consumentengedrag, bedrijfsmodellen, maatschappelijke onrust of nieuwe verwachtingen van burgers en klanten.

Als toekomstonderzoekers houden we ons bezig met de vraag: hoe moeten we ons verhouden tot dit soort verschuivingen? Welke bewegingen zijn tijdelijk? Welke ontwikkelingen worden structureel? En waar ontstaat druk op bestaande systemen? Een maatschappelijk kantelpunt helpt organisaties om verder te kijken dan losse trends of incidenten. Het laat zien waar de onderstroom voor verandering in het huidige systeem zorgt. En juist daar ontstaan vaak de strategische vragen die ertoe doen.

Lees hier meer over hoe zo’n maatschappelijk kantelpunt tot stand komt.

Begrip 3: lonkend toekomstperspectief

Een lonkend toekomstperspectief is een gedeelde organisatievisie die dient als inhoudelijk fundament voor strategie en bedrijfskundige keuzes. Tegelijkertijd is het een breed gedragen toekomstbeeld dat inzicht, inspiratie en motivatie geeft aan de gehele organisatie.

Het is dus meer dan een mooie visie op papier. Een lonkend toekomstperspectief helpt om richting te geven. Waar willen we naartoe? Waarom is dat belangrijk? En welke keuzes horen daarbij?

Om tot een lonkend toekomstperspectief te komen, is het essentieel om eerst verschillende toekomsten te verkennen. De toekomst is namelijk meervoudig. Er is niet één rechte lijn vooruit. Er zijn meerdere mogelijke richtingen, afhankelijk van hoe technologie, economie, klimaat, politiek, wetgeving en samenleving zich ontwikkelen.

Neem je een olifantenpaadje en creëer je zonder gedegen onderzoek een lonkend toekomstperspectief, dan schets je vooral je eigen gewenste toekomst zonder stevig fundament. Dat klinkt misschien aantrekkelijk, maar het maakt je visie kwetsbaar. Zeker wanneer de wereld anders beweegt dan gehoopt.

Door te anticiperen op verschillende toekomsten waarmee een organisatie in tien jaar tijd te maken kan krijgen, kun je een toekomstperspectief samenstellen dat steviger staat. Een perspectief dat in verschillende versies van Nederland zijn plek kan vinden. Ongeacht de snelheid van technologische ontwikkelingen, nieuwe groene wet- en regelgeving of hoe de politieke wind waait.

Lees in dit blog meer over waarom een lonkend toekomstsperspectief juist in onzekere tijden organisaties vooruit helpt.

Toekomsttaal maakt toekomstgericht werken concreet

Toekomsttaal helpt om grip te krijgen op iets wat per definitie onzeker blijft. Begrippen als lonkend toekomstperspectief, maatschappelijke kantelpunten en toekomstgeletterdheid zijn geen losse termen voor op een strategieslide, maar manieren om samen beter te begrijpen wat er verandert, welke keuzes dat vraagt en welke toekomst je als organisatie actief wilt helpen vormgeven.

Juist wanneer de aandacht voor de toekomst groeit, wordt een gedeelde taal belangrijker. Niet om de toekomst dicht te timmeren, maar om het gesprek erover scherper, rijker en handelingsgerichter te maken. Want de toekomst voorspellen kan niemand. Maar haar samen leren lezen, verkennen en voorstellen? Dat is precies waar toekomstgericht werken begint.

Aan de slag met de toekomst? Wij helpen organisaties om trends te duiden, scenario’s te verkennen en een lonkend toekomstperspectief te ontwikkelen dat richting geeft aan keuzes van vandaag.